Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego i jego nieoczywiste perełki | UCZELNIANE MUZEA

Aż 6 ze wspomnianych dwunastu muzeów to jednostki Uniwersytetu Wrocławskiego. Jednak dzisiaj przyjrzymy się temu w gmachu głównym przy Placu Uniwersyteckim 1.

Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego powołane zostało do życia 6 sierpnia 1992 r., w wyniku przekształcenia Oddziału Zbiorów Muzealnych Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego w samodzielną jednostkę ogólnouczelnianą. W skład nowo powstałej instytucji weszło początkowo historyczne wnętrze Auli Leopoldyńskiej, a od 1997 r. także dawna sala muzyczna Oratorium Marianum.

W kolejnych latach udostępniono do zwiedzania Wieżę Matematyczną (2000) i zorganizowano wystawę stałą w Sali im. Romana Longchamps de Bérier (2002). W 2011 r. powiększono przestrzeń wystawy stałej o drugą salę (im. Stefana Banacha) i przylegający do niej korytarz, a trzecią salę – Pod Filarem – przeznaczono na wystawy czasowe.

W ramach zakupionego biletu zwiedzający uzyskują dostęp (do wyboru) do 2-4 atrakcji:

• trzech sal wystawowych na parterze,
• pomieszczeń Wieży Matematycznej wraz z tarasem,
• Oratorium Marianum,
• Auli Leopoldyńskiej.

Oratorium Marianum i Aula Leopoldyńska

Wspaniałe barokowe wnętrze Oratorium Marianum nie miało łatwiej historii. Pierwsze prace zakończyły się katastrofą budowlaną w 1731 r., dopiero po zmianie koncepcji architektonicznej Sala uzyskała swoją dzisiejszą wielkość. Nazwa łacińska oznacza „kaplicę maryjną” – to w niej studenci w czasach jezuickich rozpoczynali dzień od mszy świętej.

Zgodnie z tym wezwaniem cały jej wystrój jest poświęcony treściom maryjnym. Na sklepieniu znajdują się freski przedstawiające sceny z życia Marii, a na ścianach inskrypcje odwołujące się do Litanii do Najświętszej Marii Panny.

Niestety krótko pełniła swoją funkcję – już w 1741 r. wkraczające do Wrocławia wojska pruskie przekształciły budynek dzisiejszego uniwersytetu w szpital, a Oratorium Marianum stało się stajnią i magazynem. Szczęśliwie dekoracja malarska i rzeźbiarska przetrwała czasy pruskie.

Dopiero w 1810 r. po sekularyzacji majątków kościelnych oraz połączeniu uniwersytetów we Wrocławiu tzw. „Leopoldiny” z frankfurcką „Viadriną” Oratorium uzyskało nową, świecką funkcję – zostało Salą Muzyczną Uniwersytetu Wrocławskiego. Na miejscu ołtarza ustawiono organy, a dawne prezbiterium stało się podium dla muzyków. Pozostała część wnętrza stanowiła audytorium.

Doskonałe walory akustyczne Oratorium Marianum sprawiły, że było jedną z najbardziej znanych sal koncertowych Wrocławia XIX i początków XX w. Koncertowali tu m.in.:

• Karol Lipiński,
• Hector Berlioz,
• Ferenc Liszt,
• Eduard Grieg,
• Henryk Wieniawski,
• Niccolo Paganini
• czy Artur Rubinstein.

W 1881 r. miało tu także miejsce prawykonanie Uwertury Akademickiej Johannesa Brahmsa, skomponowanej dwa lata wcześniej z okazji otrzymania przez niego tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. Kompozytor wykorzystał w niej motyw studenckiej średniowiecznej pieśni hymnicznej „Gaudeamus Igitur” (pol. „Radujmy się więc”), która corocznie rozbrzmiewa na wrocławskim Rynku 1 października z okazji rozpoczynającego się nowego roku akademickiego.

II wojna światowa nie oszczędziła wnętrza Oratorium. Wiosną 1945 r. podczas bombardowań zrujnowana została całkowicie środkowa część budynku Uniwersytetu. Potężny pocisk zburzył wszystkie kondygnacje, całkowicie niszcząc sklepienie Sali. Zachowało się jedynie około 15% dekoracji ścian. Pełny blask odzyskała dopiero niemal 70 lat później po zakończeniu renowacji fresków w 2014 r.

Aula Leopoldyńska - perła baroku

Aula Leopoldyńska to największa i najbardziej reprezentacyjna część głównego gmachu Uniwersytetu Wrocławskiego stanowiąca cenny i unikatowy zabytek świecki późnego baroku. Wzniesiona w latach 1728-1732 wraz z całym kompleksem budynków uniwersyteckich, otrzymała swoją nazwę na cześć cesarza Leopolda I, fundatora Uniwersytetu w roku 1702.

Rzeźba, architektura i malarstwo tworzą jedną organiczną całość. Trójdzielność kompozycji wnętrza Auli powstała przez wydzielenie podium, audytorium i wspartej na filarach empory muzycznej. Oryginalne barokowe wyposażenie stanowi doskonałe dopełnienie wnętrza. Pośrodku podium znajdują się dwa rzędy stall, ozdobionych orłami i girlandami. Przed stallami umieszczono katedrę, a wspomniane już loże profesorskie znajdują się po obu stronach sali. Ławy audytorium stoją niżej, tworząc dwa rzędy z przejściem pośrodku.

Historia była bardziej łaskawa dla tej Sali, jednak i ona nie ustrzegła się dramatycznych wydarzeń. W 1997 r. doszło do jednej z najbardziej zuchwałych kradzieży dzieł sztuki w powojennej Polsce – łupem padło 8 obrazów olejnych z XVIII w., portretów szczególnie zasłużonych dla Akademii Leopoldyńskiej i zakonu jezuitów. Sześciu z nich nigdy nie odnaleziono.

W Auli zachwyca bogata i harmonijna kompozycja architektury, rzeźby i malarstwa. Nad podium, pośrodku unosi się postać cesarza Leopolda I siedzącego na tronie, w zbroi i z atrybutami władzy. Przy ścianach bocznych ustawiono posągi cesarskich synów – Józefa I (po stronie południowej) i Karola VI (po stronie północnej).

Malarstwo iluzjonistyczne ponad podium ukazuje akt oddania Uniwersytetu w opiekę Matce Boskiej, nad audytorium przedstawiono apoteozę Mądrości Boskiej, a nad emporą muzyczną – apoteozę Mądrości Ziemskiej, ucieleśnianej przez tronującą Silesię.

Ze względu na to, że Aula Leopoldyńska i Oratorium Marianum pełnią również funkcje akademickie, odbywają się w nich róże wydarzenia i uroczystości – wówczas ich dostępność jest ograniczona.

Nie tylko barokowe perełki

Trzeba pamiętać, że Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego ma do zaoferowania znacznie więcej niż barokowe wnętrza. W dwóch salach wystawowych na parterze prezentowana jest wystawa stała poświęcona historii nauki i nauczania na Uniwersytecie Wrocławskim od 1702 r.

Do najcenniejszych obiektów muzealnych należą berła rektorskie i fakultetu teologicznego wykonane w 1702 r. przez złotników wrocławskich dla „Leopoldiny”. Unikatowy jest także strój rektorski składający się z czerwonej aksamitnej togi ozdobionej haftowanym wzorem neobarokowym, a jego uzupełnieniem jest secesyjny pozłacany łańcuch rektorski zrobiony przez złotnika wrocławskiego, a ufundowane zostały w 1911 roku z okazji 100-lecia Uniwersytetu.

Można podziwiać też zupełnie unikatowe przyrządy astronomiczne, jak: astrolabium z XV w., globus nieba z XVI w., zegar słoneczny typu „Dieppe” z XVII w., cyrkiel Galileusza z 1665 r.

Niezwykły zbiór stanowią również liczne zabytki archeologiczne. Początki kolekcji sięgają XIX w. i znajdziemy wśród nich antyczne (datowane nawet na IV i III w. p. n. e.) detale architektoniczne zdobione oryginalną polichromią, ceramikę czy dużą kolekcję służących dydaktyce odlewów gipsowych.

Znajdziemy tu także mnóstwo informacji o dziejach Uniwersytetu, kształtowania się jego obecnej struktury, a także najwybitniejszych postaciach z nim związanych – noblistach oraz innych, szczególnie zasłużonych.

Wieża Matematyczna – astronomia i widoki zapierające dech

Wieża to tak naprawdę dawne Obserwatorium Astronomiczne, urządzone w końcu XVIII wieku. Założył je w 1791 r. eksjezuita Longinus Anton Lorenz Jungnitz, profesor wrocławskiej Leopoldiny, zapalony przyrodnik, fizyk i astronom.

W sali ekspozycyjnej w kondygnacji poniżej tarasu prezentowany jest bogaty zbiór zegarów słonecznych. Umieszczony został tam również gnomon z wytyczoną, zachowaną do dziś w posadzce linią południkową. Ma ona długość 15,4 m i szerokość 29 cm, tworzą ją trzy pasma marmurowych płytek, wpuszczonych na głębokość 5 cm poniżej podłogi i przykrywanych dębowymi płytkami – to jedyny tego typu zabytek w Polsce.

Nazwa Wieży Matematycznej w istocie może być myląca – Wieża Astronomiczna miała zostać wzniesiona w nigdy nie powstałym skrzydle Uniwersytetu od strony wschodniej – i dziś jest jedyną z trzech planowanych wież. Najwyższa, środkowa zwana „Dzwonów”, miała znajdować się nad Bramą Cesarską.

Wieżę wieńczy latarnia z ozdobną sferą armilarną, wokół której na wysokości 42 m posadowiony jest taras. Rozpościera się stąd piękna panorama Wrocławia, stanowiąc jeden z najlepszych punktów widokowych miasta.

Zwiedzanie Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego - godziny otwarcia, bilety

Muzeum otwarte jest codziennie oprócz śród i świąt ustawowo wolnych od pracy oraz Wielkiej Soboty.

Od maja do września od godz. 10.00 do 17.00 (poniedziałek, wtorek, czwartek, piątek) oraz do 18.00 (sobota i niedziela), natomiast od października do kwietnia od godz. 10.00 do 16.00.

• Wszystkie szczegóły dostępne są na stronie Muzeum.

• Informacje o biletach znajdziecie tutaj. 

Dostanie się do zlokalizowanej na pierwszym piętrze Auli Leopoldyńskiej ułatwia winda znajdująca się przy wejściu do budynku od strony kościoła. Niestety ekspozycja w Wieży Matematycznej wraz z tarasem widokowym nie są dostępne dla osób z niepełnosprawnością ruchową.

Wrocław Na Szlaku Dziedzictwa Akademickiego

Chcesz dowiedzieć się więcej o muzeach uczelnianych we Wrocławiu?

Na stronie Visit Wrocław możesz pobrać ulotkę z opisanymi wszystkimi dwunastoma instytucjami .

Źródło: Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego